انواع بارداری چیست؟ بررسی بارداری طبیعی، پوچ، شیمیایی، خارج رحمی و چندقلویی
در این مقاله با انواع بارداری از جمله بارداری طبیعی، شیمیایی، پوچ، خارج رحمی، مولار و چندقلویی آشنا میشویم و علائم، روشهای تشخیص و مهمترین نکات مربوط به هرکدام را به زبان ساده بررسی میکنیم.
انواع بارداری چیست؟ بررسی بارداری طبیعی، پوچ، شیمیایی، خارج رحمی و چندقلویی
وقتی صحبت از بارداری میشود، بیشتر افراد تصور میکنند بارداری همیشه یک روند مشخص دارد: لقاح، لانهگزینی، رشد جنین و در نهایت تولد نوزاد. اما از نظر پزشکی، همه بارداریها یکسان نیستند و ممکن است بارداری در شرایط مختلفی شکل بگیرد یا از مسیر طبیعی خود خارج شود.
برای مثال، ممکن است تست بارداری مثبت شود اما در سونوگرافی جنینی دیده نشود؛ یا بارداری به جای رحم در لوله فالوپ شکل بگیرد. همچنین بارداریهای دوقلویی و چندقلویی، بارداری مولار و برخی شرایط دیگر نیز انواع متفاوتی از بارداری محسوب میشوند.
در این مقاله با زبان ساده، مهمترین انواع بارداری را بررسی میکنیم و توضیح میدهیم هرکدام چه علائمی دارند، چگونه تشخیص داده میشوند و چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است.
«توجه: این مطلب برای افزایش آگاهی است و جایگزین تشخیص یا درمان توسط پزشک و ماما نیست. بهخصوص در اوایل بارداری، وجود درد یا خونریزی میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و تنها بر اساس علائم نمیتوان نوع بارداری را مشخص کرد.»
---
بارداری چیست و چگونه اتفاق میافتد؟
بارداری زمانی آغاز میشود که اسپرم، تخمک را بارور کند و تخمک بارورشده پس از طی کردن مراحل اولیه رشد، در دیواره رحم لانهگزینی کند.
پس از لانهگزینی، بدن هورمون hCG تولید میکند. همین هورمون است که در تستهای بارداری ادراری و آزمایش خون اندازهگیری میشود.
در یک بارداری طبیعی، جنین در داخل رحم رشد میکند و با پیشرفت بارداری، ساختارهای مربوط به جنین و جفت شکل میگیرند.
اما گاهی اتفاقات متفاوتی رخ میدهد که باعث میشود بارداری در یکی از گروههای زیر قرار بگیرد.
---
انواع بارداری
۱. بارداری طبیعی و داخل رحمی
این همان نوع بارداری است که معمولاً از آن به عنوان بارداری طبیعی یاد میکنیم.
در این حالت، تخمک بارورشده در رحم لانهگزینی میکند و جنین در محیط رحم رشد میکند. در ادامه، با سونوگرافی میتوان محل بارداری و روند رشد آن را بررسی کرد.
البته «داخل رحمی بودن» بهتنهایی به معنی سالم بودن قطعی بارداری نیست. پزشک علاوه بر محل بارداری، رشد جنین، سن بارداری و در زمان مناسب ضربان قلب را نیز بررسی میکند.
---
۲. بارداری شیمیایی
بارداری شیمیایی یا Chemical Pregnancy یکی از شایعترین انواع از دست رفتن بسیار زودهنگام بارداری است.
در این حالت، تست بارداری ممکن است مثبت شود، زیرا بدن hCG تولید کرده است؛ اما بارداری در مراحل بسیار ابتدایی متوقف میشود و معمولاً قبل از آنکه در سونوگرافی قابل مشاهده باشد، از بین میرود.
به همین دلیل ممکن است فرد ابتدا تست بارداری مثبت داشته باشد و چند روز یا چند هفته بعد با کاهش hCG یا شروع خونریزی متوجه شود که بارداری ادامه پیدا نکرده است.
علائم بارداری شیمیایی
ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مثبت شدن تست بارداری و سپس منفی شدن آن
- شروع خونریزی شبیه پریود یا کمی شدیدتر
- گرفتگی و درد زیر شکم
- کاهش سطح hCG در آزمایش خون
گاهی نیز فرد اصلاً متوجه بارداری شیمیایی نمیشود و تصور میکند پریود او کمی دیر شده است.
خبر خوب این است که یک بارداری شیمیایی معمولاً به معنی ناتوانی در بارداری آینده نیست و بسیاری از افراد پس از آن بارداری سالمی را تجربه میکنند.
---
۳. بارداری پوچ
یکی دیگر از اصطلاحاتی که بسیاری از افراد درباره آن جستوجو میکنند، بارداری پوچ یا Blighted Ovum است.
در بارداری پوچ، تخمک بارورشده در رحم لانهگزینی میکند و کیسه بارداری شکل میگیرد، اما جنین به شکل طبیعی رشد نمیکند و کیسه بارداری ممکن است بدون جنین باقی بماند.
به همین دلیل ممکن است تست بارداری مثبت باشد و حتی علائم اولیه بارداری مانند تهوع یا حساس شدن سینهها وجود داشته باشد، اما در سونوگرافی، کیسه بارداری بدون جنین مشاهده شود.
چرا بارداری پوچ اتفاق میافتد؟
در بسیاری از موارد، علت به مشکلات کروموزومی مربوط به رشد اولیه بارداری برمیگردد.
نکته مهم این است که بارداری پوچ معمولاً تقصیر مادر نیست و فعالیتهای معمول روزمره مانند کار کردن، ورزش معمول، رابطه جنسی یا استرس روزمره معمولاً علت سقط زودهنگام محسوب نمیشوند.
تشخیص بارداری پوچ باید بر اساس معیارهای پزشکی و معمولاً با سونوگرافی و در صورت نیاز بررسیهای تکراری انجام شود؛ زیرا انجام تشخیص زودهنگام و اشتباه میتواند باعث تصمیم درمانی نادرست شود.
---
۴. بارداری خارج رحمی
بارداری خارج رحمی یکی از مهمترین و جدیترین انواع بارداری است.
در این شرایط، تخمک بارورشده به جای اینکه در داخل رحم لانهگزینی کند، خارج از حفره رحم قرار میگیرد. بیش از ۹۰ درصد بارداریهای خارج رحمی در لولههای فالوپ اتفاق میافتند، اگرچه محلهای دیگری مانند تخمدان، دهانه رحم، شکم یا محل اسکار سزارین نیز ممکن است درگیر شوند.
بارداری خارج رحمی نمیتواند به شکل یک بارداری طبیعی ادامه پیدا کند و در صورت رشد و پاره شدن محل بارداری، میتواند باعث خونریزی داخلی شدید و یک وضعیت اورژانسی شود.
علائم بارداری خارج رحمی
علائم اولیه ممکن است شبیه بارداری معمولی باشند، اما بعضی نشانهها اهمیت ویژهای دارند:
- درد زیر شکم یا لگن
- درد یکطرفه شکم یا لگن
- خونریزی غیرطبیعی واژینال
- درد شانه
- ضعف یا سرگیجه
- احساس غش
- درد ناگهانی و شدید شکم یا لگن
اگر فرد باردار دچار درد شدید یا ناگهانی شکم، درد شانه، ضعف شدید، سرگیجه یا غش شود، باید فوراً به اورژانس مراجعه کند؛ زیرا پارگی لوله فالوپ میتواند باعث خونریزی داخلی تهدیدکننده زندگی شود.
تشخیص معمولاً با ترکیبی از سونوگرافی و اندازهگیری hCG و گاهی آزمایشهای تکراری انجام میشود.
---
۵. بارداری مولار یا بچهخوره
بارداری مولار یا Molar Pregnancy یک وضعیت نادر است که در آن، لقاح به شکل غیرطبیعی اتفاق میافتد و بافتی غیرطبیعی به جای شکلگیری طبیعی جنین و جفت رشد میکند.
در این نوع بارداری، جنین قادر به ادامه حیات نیست و بارداری باید تحت نظر پزشک مدیریت شود.
علائم احتمالی بارداری مولار
ممکن است فرد علائم معمول بارداری را داشته باشد، اما نشانههایی مانند:
- خونریزی واژینال
- تهوع و استفراغ شدید
- بزرگتر بودن رحم نسبت به سن بارداری
- سطح بالای hCG
نیز ممکن است دیده شود.
تشخیص معمولاً با سونوگرافی و آزمایش hCG انجام میشود. پس از درمان نیز پیگیری سطح hCG اهمیت زیادی دارد.
---
۶. بارداری چندقلویی
وقتی بیش از یک جنین در یک بارداری وجود داشته باشد، به آن بارداری چندقلویی گفته میشود.
دوقلویی شایعترین نوع بارداری چندقلویی است، اما سهقلویی و تعداد بیشتر نیز ممکن است اتفاق بیفتد.
دوقلوها میتوانند:
- از دو تخمک و دو اسپرم ایجاد شوند؛
- یا از تقسیم یک تخمک بارورشده به دو جنین ایجاد شوند.
بارداری چندقلویی معمولاً نیازمند مراقبت و پیگیری دقیقتر است، زیرا احتمال بعضی عوارض بارداری در آن بیشتر است.
نوع دوقلویی و وضعیت جفت و کیسههای بارداری نیز از طریق سونوگرافی بررسی میشود.
---
۷. بارداری پرخطر چیست؟
بارداری پرخطر الزاماً یک نوع خاص از بارداری از نظر محل تشکیل جنین نیست؛ بلکه اصطلاحی برای بارداریهایی است که به دلیل شرایط مادر، جنین یا خود بارداری، نیاز به مراقبت و پایش بیشتری دارند.
برای مثال، بعضی بیماریهای زمینهای مادر، سن بالاتر، بارداری چندقلویی یا برخی مشکلات مربوط به جنین و جفت میتوانند باعث شوند بارداری در گروه پرخطر قرار بگیرد.
تشخیص بارداری پرخطر باید توسط پزشک انجام شود و به معنی قطعی بودن یک نتیجه نامطلوب نیست.
---
تفاوت بارداری پوچ، شیمیایی و خارج رحمی چیست؟
این سه اصطلاح گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند، اما تفاوت مهمی دارند.
نوع بارداری| اتفاق اصلی
بارداری شیمیایی| بارداری در مراحل بسیار ابتدایی متوقف میشود و معمولاً قبل از مشاهده در سونوگرافی اتفاق میافتد
بارداری پوچ| کیسه بارداری در رحم تشکیل میشود اما جنین به شکل طبیعی رشد نمیکند
بارداری خارج رحمی| بارداری خارج از حفره رحم، معمولاً در لوله فالوپ، شکل میگیرد
بنابراین این سه وضعیت را نباید یکی دانست و تشخیص آنها نیز صرفاً بر اساس علائم امکانپذیر نیست.
---
چگونه نوع بارداری تشخیص داده میشود؟
یکی از مهمترین نکات این است که تست بارداری بهتنهایی نمیتواند نوع بارداری را مشخص کند.
تست بارداری
تست ادراری یا آزمایش خون میتواند وجود hCG را نشان دهد، اما نمیتواند بهتنهایی مشخص کند بارداری داخل رحم است یا خارج رحم و همچنین نمیتواند سالم بودن بارداری را بهطور قطعی ثابت کند.
آزمایش β-hCG
پزشک ممکن است برای بررسی روند بارداری، سطح hCG را در فاصلههای زمانی مشخص اندازهگیری کند.
یک عدد منفرد hCG همیشه برای تشخیص کافی نیست و گاهی روند تغییرات آن اهمیت بیشتری دارد.
سونوگرافی
سونوگرافی یکی از مهمترین ابزارها برای بررسی محل بارداری و روند رشد آن است.
در برخی شرایط، ممکن است برای رسیدن به تشخیص قطعی به تکرار سونوگرافی یا آزمایش hCG نیاز باشد.
---
آیا خونریزی در اوایل بارداری همیشه به معنی سقط است؟
خیر.
لکهبینی یا خونریزی در اوایل بارداری میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد و لزوماً به معنی سقط جنین نیست. با این حال، خونریزی میتواند یکی از نشانههای سقط، بارداری خارج رحمی یا برخی مشکلات دیگر نیز باشد.
به همین دلیل، اگر فردی تست بارداری مثبت دارد و دچار خونریزی یا درد شده است، نباید صرفاً بر اساس مقدار خونریزی درباره وضعیت بارداری تصمیم بگیرد.
---
چه علائمی در بارداری نیاز به مراجعه فوری دارند؟
در دوران بارداری، بعضی علائم نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند.
بهخصوص اگر فرد دچار موارد زیر شود:
- درد شدید یا ناگهانی شکم
- درد شدید یکطرفه لگن
- سرگیجه شدید یا غش
- درد شانه همراه با علائم دیگر
- خونریزی شدید
- تب یا لرز
- درد شدید و مداوم
- احساس ضعف شدید
در چنین شرایطی، بهتر است منتظر تشخیص اینترنتی یا خوددرمانی نمانید و برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید. بارداری خارج رحمی یکی از دلایلی است که اهمیت این موضوع را بیشتر میکند.
---
آیا یک بارداری پوچ یا شیمیایی به معنی ناباروری است؟
معمولاً خیر.
یک بارداری ناموفق در مراحل ابتدایی بهتنهایی به معنی ناباروری نیست. بسیاری از افرادی که یک بارداری زودهنگام را از دست میدهند، در آینده بارداری موفقی خواهند داشت.
در صورتی که سقطها یا از دست رفتن بارداری به صورت تکراری اتفاق بیفتند، پزشک ممکن است بررسیهای بیشتری را برای پیدا کردن علت پیشنهاد کند.
---
بعد از یک بارداری ناموفق، آیا امکان بارداری سالم وجود دارد؟
در بسیاری از موارد بله.
از دست دادن بارداری در سهماهه اول معمولاً یک اتفاق منفرد است و بیشتر افراد بعد از آن میتوانند بارداری موفقی داشته باشند.
البته زمان مناسب برای تلاش دوباره به شرایط جسمی، علت از دست رفتن بارداری و نظر پزشک بستگی دارد.
همچنین سلامت روحی فرد نیز اهمیت دارد؛ زیرا از دست دادن بارداری میتواند از نظر عاطفی تجربه سختی باشد.
---
چه زمانی باید برای بررسی بارداری به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تست بارداری مثبت شده است، شروع مراقبتهای بارداری اهمیت دارد.
همچنین در صورت وجود:
- خونریزی
- درد شکم یا لگن
- سابقه بارداری خارج رحمی
- سابقه سقطهای مکرر
- بیماریهای زمینهای
- یا هر علامت غیرعادی
بهتر است با پزشک یا ماما مشورت شود.
تشخیص زودهنگام بهخصوص در مورد بارداری خارج رحمی اهمیت زیادی دارد.
---
سؤالات متداول درباره انواع بارداری
بارداری شیمیایی چیست؟
بارداری شیمیایی یک از دست رفتن بسیار زودهنگام بارداری است که معمولاً قبل از قابل مشاهده شدن بارداری در سونوگرافی اتفاق میافتد. تست بارداری ممکن است ابتدا مثبت باشد و سپس hCG کاهش پیدا کند.
بارداری پوچ چیست؟
در بارداری پوچ، کیسه بارداری در رحم شکل میگیرد اما جنین به شکل طبیعی رشد نمیکند. تشخیص آن معمولاً با سونوگرافی انجام میشود.
بارداری خارج رحمی چیست؟
وقتی بارداری خارج از حفره رحم شکل بگیرد، به آن بارداری خارج رحمی گفته میشود. بیشتر موارد در لوله فالوپ اتفاق میافتند و میتوانند خطرناک باشند.
آیا بارداری خارج رحمی با بارداری پوچ یکی است؟
خیر. در بارداری پوچ، کیسه بارداری در رحم قرار دارد اما جنین رشد نمیکند؛ در بارداری خارج رحمی، بارداری در خارج از حفره رحم قرار گرفته است.
آیا خونریزی در اوایل بارداری نشانه سقط است؟
نه لزوماً. خونریزی میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و برای مشخص شدن علت، ارزیابی پزشکی لازم است.
آیا بعد از بارداری شیمیایی میتوان دوباره باردار شد؟
در بسیاری از موارد بله. یک بارداری شیمیایی بهتنهایی معمولاً به معنی ناباروری نیست و بسیاری از افراد بعداً بارداری موفقی دارند.
---
جمعبندی
بارداری همیشه یک مسیر کاملاً یکسان ندارد. بارداری طبیعی، شیمیایی، پوچ، خارج رحمی، مولار و چندقلویی از جمله شرایطی هستند که ممکن است در دوران بارداری با آنها روبهرو شویم.
برخی از این شرایط مانند بارداری شیمیایی یا بارداری پوچ معمولاً در مراحل بسیار ابتدایی بارداری رخ میدهند، در حالی که بارداری خارج رحمی میتواند یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده زندگی باشد.
نکته مهم این است که علائمی مانند خونریزی، درد شکم یا مثبت شدن تست بارداری بهتنهایی نمیتوانند نوع یا سلامت بارداری را مشخص کنند. برای تشخیص دقیق، بسته به شرایط، ممکن است آزمایش β-hCG، سونوگرافی و معاینه پزشکی لازم باشد.
اگر قصد دارید درباره سقط جنین، انواع سقط، سقط دارویی، میزوپروستول (سایتوتک) و مراقبتهای بعد از سقط اطلاعات کسب کنید، مقاله بعدی ما به طور اختصاصی به این موضوعات میپردازد.
